Εδώ και τρεις μέρες βρίσκομαι στα πάτρια εδάφη, στην Κύπρο «την αέρινη τη μακαρία τη γη», όπως τη χαρακτήρισε κάποτε ο Ποιητής Κωστής Παλαμάς.
Σε προηγούμενη ανάρτηση μου σας υποσχέθηκα να επανέλθω με τα κυπριακά έθιμα για τα Φώτα. Θέλετε, δεν θέλετε λοιπόν θα σας ζαλίσω και πάλι. Λοιπόν σαν σήμερα, παραμονή των Θεοφανίων, ο Ιερέας του χωριού γύριζε σ’ όλα τα σπίτια και ράντιζε με Αγίασμα (καλάντιζε) συνοδευόμενος από ένα παιδί που κρατούσε ένα κουβά με Αγίασμα. Οι κάτοικοι του χωριού έβαζαν διάφορα νομίσματα μέσα στον κουβά, σαν δώρο για τον παπά και το παιδί. Θυμάμαι τη μαμά μου και τη γιαγιά μου από μέρες να καθαρίζουν το σπίτι, για να το βρει ο Παπάς καθαρό τέτοια μέρα. Εμείς τον περιμέναμε φορώντας τα «καλά» μας. Η γιαγιά μου, όταν έφευγε ο παπάς, έτρεχε να κάνει μπάνιο. Βλέπετε, όλο το δωδεκαήμερο δεν έκανε μπάνιο, για να μην την πειράξουν λέει οι Καλικάντζαροι. Χα χα χα! Υποτίθεται ότι τα Καλικαντζαράκια έφευγαν με τον αγιασμό των υδάτων από τον παπά. Ξέχασα να σας πω ότι το προηγούμενο βράδυ οι νοικοκυρές έφτιαχναν ξεροτήγανα (δηλ. λουκουμάδες με μέλι). Άφηναν δε, μετά τη δύση του ήλιου, στη στέγη του σπιτιού λίγα από τα ξεροτήγανα και λίγα λουκάνικα. Προορίζονταν για τους Καλικάντζαρους, τους «Σκαλαπούνταρους», όπως τους λέμε στην Κύπρο, οι οποίοι την άλλη μέρα με τον αγιασμό των υδάτων, θα έφευγαν. Έλεγαν δε (οι νοικοκυρές) το εξής ποίημα: «τιτσί τιτσί λουκάνικο κομμάτι ξεροτίανον να φάσιν τζιαί να φύουσιν». Πίστευαν ότι οι «Σκαλαπούνταροι» ήταν ψυχές που δεν είχαν προλάβει να βαφτιστούν στου «Χριστού την Πίστη την Αγία» (αυτό νομίζω ότι ήταν ένα εφεύρημα των Χριστιανών επί Βυζαντίου, για να ωθούν τον κόσμο να βαφτίζεται νωρίς). Οι παλιοί σε περίπτωση κινδύνου για θάνατο νεογέννητου, έκαναν επείγουσα βάφτιση από οποιονδήποτε παρόντα, υψώνοντας το νεογέννητο στον αέρα κάνοντας ταυτόχρονα το σχήμα του Σταυρού. Απέτρεπαν έτσι, όπως νόμιζαν, τη μετατροπή της ψυχής του σε Καλικάντζαρο.
Την ημέρα των Φώτων οι νοικοκυρές παίρνανε στην εκκλησία καλάθια με προϊόντα που παρήγαγαν, για να ευλογηθούν με την βάπτιση. Στο χωριό μου, τον Καραβά, είχαμε παραγωγή από λεμόνια κυρίως, γι’ αυτό παίρναμε στην εκκλησία καλάθια με λεμόνια. Αμέσως μετά την εκκλησία, εμείς τα παιδιά επισκεπτόμασταν τους διάφορους συγγενείς για να εισπράξουμε την «πουλουστρίνα» μας. «Πουλουστρίνα» είναι χρηματικό δώρο που συνήθιζαν να δίνουν στα παιδιά που τους επσκέπτονταν την ημέρα εκείνη. Μπαίνοντας στο σπίτι υποτίθεται ότι λέγαμε «Καλημέρα τζιαι τα Φώτα τζιαι την πουλουστρίνα πρώτα», εγώ όμως, να πω την αλήθεια, ήμουν ντροπαλή και έμενα μόνο στο καλημέρα, δεν προχωρούσα πιο κάτω. Χα χα χα!.
Αναρωτήθηκα πολλές φορές από πού προέρχονται αυτές οι παραδόσεις και οι δεισιδαιμονίες με τους Καλικάντζαρους. Και να τι βρήκα: Οι Βυζαντινοί, γιόρταζαν το Δωδεκαήμερο των εορτών με μουσικές, τραγούδια και μασκαρέματα. Οι άνθρωποι, έχοντας κρυμμένα τα πρόσωπά τους, έκαναν με πολύ θάρρος ή μάλλον θράσος και χωρίς ντροπή ό,τι ήθελαν ή ό,τι δεν τολμούσαν να κάνουν τον υπόλοιπο χρόνο. Πείραζαν τους ανθρώπους στους δρόμους, έμπαιναν απρόσκλητοι σε ξένα σπίτια κι αναστάτωναν τους νοικοκύρηδες, ζητώντας λουκάνικα και γλυκά. Οι νοικοκυραίοι, για να γλιτώσουν απ' αυτούς, έκλειναν πόρτες και παράθυρα. Οι μασκαρεμένοι όμως έβρισκαν πάντα κάποιους τρόπους να εισβάλλουν στα ξένα σπίτια, ακόμα κι από τις καμινάδες. Κι όλα αυτά για δώδεκα μέρες, ως την παραμονή των Φώτων, οπότε με το Μεγάλο Αγιασμό όλα σταματούσαν κι οι άνθρωποι ησύχαζαν. Με το πέρασμα του χρόνου όλα αυτά τα παράξενα φερσίματα, τα μασκαρέματα και οι φόβοι των ανθρώπων έμειναν ζωντανά στη μνήμη του λαού μας κι η πλούσια φαντασία του γέννησε σιγά σιγά τα μικρά, αλαφροίσκιωτα πλάσματα που τα ονόμασε καλικάντζαρους ή παγανά ή καλιοντζήδες ή τσιλικρωτά ή (στην Κύπρο) σκαλαπούνταρους. Πίστευαν ότι τα πλάσματα αυτά σαν ξεπροβάλουν ένα ένα απ’ τις τρύπες τους πάνω στη γη, αρχίζουν να τριγυρίζουν στην εξοχή, κατεβαίνουν στο χωριό και προσπαθούν να μπουν στα σπίτια. Αλίμονο σ’ όποιον συναντήσουν νυχτιάτικα! Δεν τον αφήνουν σε χλωρό κλαρί, που λέμε. Τον τραβολογούν, τον πειράζουν, καβαλικεύουν στους ώμους του, χορεύουν ολόγυρά του κι άλλα πολλά.
-------------------
Υ.Γ. Την ημέρα που θα έφευγα από την Αθήνα, ένας μικρός «Σκαλαπούνταρος», απ' αυτούς που τριγυρνούν και πειράζουν τους ανθρώπους, μου έκανε τη ζαβολιά του. Το αεροπλάνο μου έφευγε στη 1 η ώρα το μεσημέρι. Έπρεπε να ήμουν στο αεροδρόμιο γύρω στις 11.30 π.μ. Σηκώθηκα λοιπόν πρωί πρωί, ετοίμασα τη βαλίτσα μου και πήγα στο κομμωτήριο να φτιάξω τα μαλλιά μου. Τρομάρα μου, ήθελα να πάω καλοχτενισμένη στη μαμά μου!!! Έκανα και κάτι ψώνια της τελευταίας στιγμής και στις 10.20΄ γύρισα σπίτι, να πάρω τη βαλίτσα και να φύγω. Υποτίθεται ότι ο άντρας μου θα ήταν εκεί να με περιμένει να με πάει στο αεροδρόμιο (το είχαμε κανονίσει). Πρώτη άσχημη έκπληξη, το αυτοκίνητο του άντρα μου έλειπε από το γκαράζ. Ε, λέω, όπου να ναι θα γυρίσει, δεν μπορεί. Ανεβαίνω πάνω, βάζω το κλειδί στην πόρτα, προσπαθώ να ανοίξω, τίποτε…. Δεν άνοιγε. Κατάλαβα ότι κάποιος είχε αφήσει το κλειδί από μέσα. Νέο σοκ. Λέω είναι ο γιος μου μέσα, κοιμάται, θα του κτυπήσω θα ανοίξει, τι θα κάνει? Αμ δε, είχε βάλει ωτοασπίδες και δεν άκουγε με τίποτε. Είχε περάσει σχεδόν μία ώρα. Εν τω μεταξύ κτυπούσα συνέχεια το κουδούνι και έπαιρνα τηλέφωνο και τον άντρα μου που είχε πάει, λέει, να φτιάξει τα γιαλιά του, έχοντας ξεχάσει τα κλειδιά από μέσα. Πήγε 11.20΄, τα νεύρα μου είχαν γίνει τσαντάλια και ακόμα εγώ ήμουν έξω, ο άντρας μου δεν είχε γυρίσει ακόμα και ο γιόκας μου κοιμόταν μέσα του καλού καιρού!!! Πώς γλύτωσα το εγκεφαλικό ένας Θεός ξέρει!! Τελικά, αφού είδα και απόειδα τηλεφώνησα σε κλειδαρά και έκανα μια τελευταία προσπάθεια με το κουδούνι, πριν φτάσει ο κλειδαράς. Με μεγάλη ανακούφιση, άκουσα μια μαχμουρλίδικη φωνή από μέσα να ρωτάει «Ποιος είναι???». Ήταν ο γιόκας μου που επιτέλους είχε ξυπνήσει. Μόλις μπήκα μέσα άκουσε τα εξ αμάξης!!! Σε λίγα λεπτά κατέφθασε καμαρωτός και ο αντρούλης μου, ο οποίος ήταν και ο κύριος φταίχτης. Είχα ξεθυμάνει όμως και αυτός δεν άκουσε πολλά. Έφτασα στο αεροδρόμιο, λίγο πριν κλείσει o έλεγχος αποσκευών (check in). Ευτυχώς είχα μια ωραία πτήση προς την Κύπρο. Τέλος καλό, όλα καλά. Χα χα χα!!!
Τελειώνω με μια ευχή: Όλο και λιγότεροι Σκαλαπούνταροι να ορίζουν τη ζωή μας!
